Otyłość u psów

Stan patologiczny charakteryzowany jako nadmiar odłożonej tkanki tłuszczowej powodującej zmiany różnych funkcji organizmu. Rasy predysponowane: Labrador retriever, Cairn terier, Owczarek szkocki, Basset, Cavalier King Charles Spaniel, Beagle

 

Częstość występowania otyłości wzrasta wraz z:

 

  • wiekiem zwierząt i właścicieli
  • nadmiar tkanki tłuszczowej u młodych zwierząt predysponuje do otyłości u starszych
  • kastracja predysponuje do otyłości u samców, a w szczególności u samic
  • brakiem ruchu

 

Szacowanie otyłości:
Głównym problemem klinicystów jest oszacowanie stopnia otyłości zwierząt w przypadku, gdy waga optymalna nie jest znana.


Oszacowanie takie może być przeprowadzone wg prostych kryteriów:

 

  • znaczenie i lokalizacja złogów lipidowych
  • struktura szkieletu widoczna lub nie
  • wygląd sylwetki zwierzęcia


Dolegliwości kliniczne związane z otyłością:
Istnieje mało danych klinicznych na ten temat (u psów). Niektórzy badacze ekstrapolowali wyniki swoich badań epidemiologicznych nad ludźmi na zwierzęta. Niektóre z ich spostrzeżeń nie zostały udowodnione.
Na początku należy zaznaczyć, że otyłość może być wtórna w stosunku do innych chorób endokrynnych, jak np. cukrzyca czy niedoczynność tarczycy. Wg danych klinicznych 40% psów cierpiących na w/w choroby jest otyłych.
Otyłość może być wtórna do nadczynności kory nadnerczy (zespół Cushinga). W badaniach klinicznych 5 na 8 psów wykazuje złogi tłuszczu typowego dla otyłości.
Niektóre terapie lekami mogą powodować polifagię (spożywanie nadmiaru pokarmu) i wtórnie nadmiar wagowy (leki przeciwdrgawkowe, sterydy).

 

Tak więc do klinicystów należy ocena czy nadmiar wagowy jest pierwotny czy też wtórny, a także wprowadzenie konsekwentnej terapii.

 

Objawy towarzyszące otyłości to głównie:

 

  • nietolerancja wysiłkowa (szybkie męczenie się)
  • problemy oddechowe (duszność)
  • wzrasta częstość dolegliwości sercowo-naczyniowych
  • wzrasta częstość pracy serca
  • wzrasta ciśnienie krwi
  • wzrasta objętość plazmy

 

Problemy ze stawami są częstsze u psów otyłych, najczęściej są to:

  • zerwanie więzadła krzyżowego
  • przepuklina krążków międzykręgowych
  • dysplazja stawów biodrowych

 

  • Zwierzę otyłe lub żywione pokarmami zawierającymi duże ilości tłuszczów jest mniej odporne na infekcje.
  • Występuje podwyższenie poziomu cholesterolu i lipoprotein we krwi.
  • U zwierząt otyłych wzrasta ryzyko związane z anestezją (znieczuleniem).
  • U zwierząt otyłych występują trudności w trakcie badania RTG, podczas badań palpacyjnych oraz podczas osłuchiwania.
  • Nie jest do końca jasna relacja między otyłością i problemami z reprodukcją, problemami skórnymi czy rakiem.


Etiologia i patogeneza.
W procesie narastania otyłości wyróżniamy dwie fazy.

  1. Faza dynamiczna trwająca od kilku m-cy do kilku lat, charakteryzująca się wkładami energetycznymi większymi niż potrzeby. Te nadwyżki energii składowane są najpierw w postaci tłuszczu, prowodując zysk masy.
  2. Faza statyczna, w trakcie której waga stabilizuje się, apetyt może być normalny bądź mniejszy (tłumaczy to obraz psa otyłego, który wg właściciela je niewiele).

Jest więc jasne, że aby osiągnąć poziom otyłości, musi istnieć nadmiar energii nad potrzebami do pewnego mementu w życiu – czasami wiele lat wcześniej.
Jednakże (tymczasem) należy wziąć pod uwagę, że u zwierząt „ustabilizowanych” potrzeby energetyczne mogą wydawać się niskie tym bardziej, że w tym stadium ćwiczenia fizyczne bywają bardzo ograniczone.



Przyczynami nie żywieniowymi otyłości bywają:

 

  • obniżone potrzeby żywieniowe
  • przyczyny genetyczne
  • brak ćwiczeń


Problem stanowi ocena potrzeb energetycznych zwierząt. Niektóre zwierzęta wymagają większej bądź mniejszej ilości energii, aby utrzymać swoją stałą wagę. Współczynniki takie jak rasa, typ metaboliczny oraz stosunek masa mięśniowa/masa tłuszczowa wpływają jednakowo na potrzeby energetyczne. Praktycznie u zwierząt dorosłych ilość pożywienia oferowanego powinna być  tak przystosowana, aby utrzymać stałą masę. Jest to najprawdopodobniej najprostsze rozwiązanie, aby uchronić mięsożerne przed otyłością.

Następujące przyczyny żywieniowe otyłości zostały jasno określone:

  • dawka żywieniowa nie uwzględniająca potrzeb energetycznych (pies je wszystko co mu się da do jedzenia – „ad libitum”) oraz dodatki w postaci łakoci lub dopełniania kwasami tłuszczowymi (nie wliczonymi do wkładu energetycznego).
  • podawanie posiłków kompletnych bardzo apetycznych, bogatych w tłuszcze i cukry predysponujące do otyłości.


Właściciele psów otyłych interpretują generalnie dobry apetyt swoich psów jako znak dobrego zdrowia i mają tendencję do częstego podawania zwierzętom dodatków żywieniowych. Niektórzy właściciele popełniają błąd używając pożywienia jako półśrodka w celu uniknięcia znudzenia czy niszczenia przez niepilnowane zwierzęta.  Jak widać przyczyny żywieniowe będące przyczynami otyłości ciążą na właścicielu.

Leczenie zwierząt otyłych.
Leczenie otyłości opiera się na 3 głównych punktach:

 

  1. Uświadomienie psychologiczne właściciela.
  2. Ćwiczenia fizyczne.
  3. Wprowadzenie diety.

Leczenie chirurgiczne i przy pomocy leków jest mitem.

Ad.1. Jest to etap zasadniczy; ma za cel umotywowanie właściciela przedstawiając mu przyczyny i szkody otyłości jak również korzyści z posiadania zwierzęcia w dobrej formie. Jasne tłumaczenie, ustawienie krzywej wagowej są elementami niezbędnymi do osiągnięcia sukcesu leczenia.


Ad.2. Ćwiczenia fizyczne mają za cel podniesienie wydatków energetycznych oraz zapobieżenie utracie masy mięśniowej i mineralnej kości. Podniesienie aktywności musi odbywać się w formie narastającej. Szybki marsz 30 minutowy lub 2 razy po 15 minut jest zalecany codziennie. Efekt redukcji wagowej związany z ćwiczeniami fizycznymi polepsza generalnie wytrzymałość zwierzęcia – są to elementy pozytywne dla właściciela


Ad.3. Leczenie dietetyczne.
Ograniczenia kaloryczne są jedyną dostępną alternatywą.
Musi więc zostać ustanowiony szczegółowy protokół we współpracy z właścicielem zwierzęcia.

 

  1. Współpraca właściciela jest niezbędna.
  2. Badanie kliniczne psa powinno dostarczyć następujących informacji: stan zdrowia, współistniejące dolegliwości, ocena nadwyżki wagowej (waga aktualna – waga optymalna).
  3. Musi zostać ustanowiony cel, np.:
    „Misiu musi stracić 5 kg w 30 tygodni”
    Wymagane utraty masy: 3% na tydzień przez 6 pierwszych tygodni; 2% na tydzień począwszy od 7 tygodnia
  4. Wybór pożywienia niskokalorycznego.
  5. Określenie ilości pożywienia do podawania oraz podział posiłku.
  6. Regularna ocena zwierzęcia, wykreślenie krzywej wagowej.
  7. Pacjent po diecie musi mieć zapewnioną:
    • ciągłość wagi
    • wybór i ilość pożywienia


Dawka jest dobrana, aby zapewnić 40 do 60% energii niezbędnej do utrzymania wagi optymalnej.
Jeden z głównych problemów stojących przed klinicystami to dobór pożywienia dietetycznego. Niektórzy właściciele podają zwierzętom to samo pożywienie, ale w zredukowanej ilości, co ma niewielkie szanse powodzenia.
Zwierzę pozbawione pożywienia może przejawiać niemiłe zachowania: nerwowość, ujadanie, kradzieże żywności a czasem agresywność. Te zachowania zniechęcają właścicieli i dieta nie będzie miała szans powodzenia.

Sposób prowadzenia i kompozycja diety niskokalorycznej są tematami kontrowersyjnymi. Jednakże następujące punkty są jednomyślnie akceptowane.

 

  1. Ograniczenie kaloryczne (40-60% energii niezbędnej do utrzymania wagi optymalnej) pociąga za sobą spadek wagowy. Jeżeli waga zwierzęcia nie spada trzeba dodatkowo zredukować wkłady po wcześniejszym upewnieniu się, że właściciel nie podaje dodatków żywieniowych.
  2. Pożywienie komercyjne przeznaczone do leczenia otyłości u mięsożernych powinno przedstawiać niską gęstość energetyczną . Pośród środków stosowanych do obniżenia gęstości energetycznej, przytoczmy dodatki włókna pokarmowego lub duże ilości wody w pożywieniu.
  3. Redukcja masy tłuszczowej (maksymalnie do 10% suchej masy) jest polecana, aby zredukować gęstość energetyczną pożywienia. Ale ta redukcja ma swoje granice: poziom tłuszczy musi być wystarczająco wysoki, aby zapewnić niezbędną ilość podstawowych kwasów tłuszczowych.
  4. Pożywienie powinno być kompletne, zrównoważone i możliwe apetyczne. W efekcie podaż jedzenia mało apetycznego pokarmu może powodować odmowę jedzenia, co nie jest zalecanym celem.
  5. Frakcjonowanie dzienne pożywienia na 3 – 4 dawki wzmaga spalanie tkanki tłuszczowej.
  6. Po utracie wagi, zalecane jest regularne ważenie psa i polecenie właścicielowi odpowiedniej karmy i ilości pożywienia. W przypadku braku w/w środków ostrożności obserwuje się efekt jojo (efekt odbicia).


Włókno pokarmowe w psiej diecie.
Zalety włókna…

 

  • Włókno stanowi element rozrzedzający pożywienie i pozwala na obniżenie gęstości energetycznej
  • Włókna rozpuszczalne pozwalają na opóźnienie opróżniania przewodu pokarmowego i indukują wolniejsze wchłanianie składników odżywczych u psów.
  • Włókna nierozpuszczalne są elementami balastu, tworząc „pigułę” żywieniową o większej objętości i przyspieszają pasaż jelitowy.

 

Wady włókna…

 

  • Jest mało apetyczne.
  • Prowokuje obniżenie wchłaniania pewnych składników odżywczych (proteiny, minerały).
  • Zwiększa częstość oddawania kału.
  • Może także powodować problemy żołądkowo-jelitowe (zgazowanie, biegunki).


Wybór diety musi brać pod uwagę czynniki indywidualne: patologie żołądkowo-jelitowe oraz inne przeciwwskazania do diety z duża zawartością włókna.
Dodatkowo samo przepisanie diety bogatej we włókno nie zapewnia powodzenia.

 
stat4u